2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Diler AYDIN, Yılda Arzu ABA
ANNELERİN SAĞLIK OKURYAZARLIĞI DÜZEYLERİNİN POSTPARTUM EMZİRME ÖZ-YETERLİLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ
 
Günümüzde sağlık sisteminde bireylerden kendi sağlıklarını koruma ve geliştirme uygulamalarını benimsemeleri, verilen sağlık hizmetleri hakkında bilgilenmeleri, kendi sağlıkları ile ilgili kararlar verebilmelerinde etkin olmaları, sorumluluk ve haklarını bilmeleri beklenmektedir. Ama tanılama süreçlerinin karmaşık olması, değişen teknoloji, kültürel farklılıklar, sınırlı okuryazarlık düzeyi, yaşa bağlı fiziksel ve bilişsel değişiklikler gibi etkenler bireylerin öz bakımlarını, öz-etkililiklerini, sunulan hizmetlerin kullanımını, sağlık ekibi ile iletişimi etkileyebilmektedir. Tüm bu süreçlerde sağlık bilgilerini arama ve anlama, sağlık bilgisi ve hizmetini sunanlar ile iletişim kurmada bireylerin sağlık okuryazarlığı önemli bir etken olarak ortaya çıkmaktadır. Literatürde pek çok sağlık sorununun temelinde zayıf öz yönetim ve düşük sağlık okuryazarlığının var olduğu, hastaların öz yönetimlerinin harekete geçirilmesinde sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. DSÖ tarafından, toplumlarda sağlık okuryazarlığı koruyucu ve temel sağlık hizmetlerinin tamamlayıcı bir parçası olarak görülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bir ülkenin yetişen genç ve sağlıklı kuşaklara sahip olmasında temel sağlık hizmetleri büyük bir önem taşımaktadır. Sağlıklı toplumların yetişmesi doğum öncesi bakımla başlamakta, bunu doğum sonrası dönem izlemektedir. Doğumdan sonraki ilk yarım saat içerisinde bebeğin anne ile teması ve anne sütü alması bebeğin anne ile bağını kuvvetlendirmekle birlikte anne sütünün salgılanmaya başlaması ve en az 6 ay süre ile devamı açısından önemlidir. Yenidoğanların sadece anne sütü ile beslenmesindeki başarısı; annelerin emzirmeye yönelik düşünce ve inançlarına, bebeğin ve annenin sağlık durumuna, doğduktan sonraki ilk saatlerde ve günlerde beslenme durumuna, doğum öncesi ve sonrası eğitim almasına, annenin laktasyon dönemindeki beslenmesine bağlı olduğu kadar sağlık okuryazarlık düzeyi ile de yakından ilgili olduğu düşünülmektedir. Amaç: Araştırma, annelerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin postpartum emzirme davranışlarına etkisini değerlendirmek amacı ile yapılmıştır. Kapsam: Yapılan bu araştırmanın evrenini Balıkesir ili Bandırma ileçesinde bulunan devlet hastanesi çocuk polikliniğine başvuran anneler oluşturmaktadır. Örneklemini ise bu anneler arasından rasgele yöntemle seçilmiş 263 katılımcı oluşturmaktadır. Araştırma 6 ay devam etmiştir. Yöntem: Bu araştırmada, annelerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin doğum sonrası emzirme davranışlarına etkisini değerlendirmek amacı ile tanımlayıcı, kesitsel olarak planlanmıştır. Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan ve araştırmanın yürütüleceği Bandırma Devlet Hastanesi’nden gerekli yazılı izinler alınmıştır. Etik Kurul Karar No: 2017/05. Araştırmanın örneklemini Ocak 2017 / Haziran 2017 tarihleri arasında Bandırma Devlet Hastanesinde çocuk polikliniklerine başvuran ve doğum sonrası 6 aya kadar yenidoğana sahip anneler (n=263) oluşturmuştur. Araştırma verileri görüşme tekniği kullanılarak bireylerle yüzyüze konuşarak toplanmıştır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde “Veri toplama aracı olarak; Tanımlayıcı Bilgi Formu”, “Postnatal Emzirme Öz-Yeterlilik Ölçeği- Kısa form (PEÖY)” ve “Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOÖ)” kullanılmıştır. PEÖY ve Sağlık Okuryazarlığı ölçeklerinin kesme noktası yoktur ve puanın artması emzirme öz-yeterliliğinin ve sağlık okuryazarlığının yüksek olması anlamına gelmektedir. Araştırmamızda PEÖY ölçeği cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.92 ve Sağlık Okuryazarlığı ölçeği cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.94 olarak belirlenmiştir. Araştırmada annelerin sosyo-demografik özellikleri bağımsız değişken, PEÖY ve SOÖ toplam puan ortalamaları ise bağımlı değişkenleri oluşturmaktadır. Çalışmadan elde edilen veriler SPSS 16 paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde betimleyici istatistikler, güvenilirlik analizi, Korelasyon analizi, Varyans analizi (ANOVA) , Kruskall Wallis ve Man Whitney test teknikleri uygulanarak araştırma genişletilmiştir. Bulgular: Araştırma kapsamındaki bireylerin %50.2‘sinin 26-35 yaş grubunda, %35.4’ünün orta öğretim düzeyinde ve %77.9’unun ev hanımı olduğu belirlenmiştir. Annelerin %23.2’sinin doğuma hazırlık eğitimi aldığı, %47.5’inin daha önce emzirme deneyimi olmadığı ve %46.4’ünün doğumdan hemen sonra bebeklerini emzirdiği bulunmuştur. Annelerin Postnatal Emzirme Öz-Yeterlilik Ölçeği toplam puan ortalaması 54.75 ±10.59 ve sağlık okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması 103.64±16.25’dır. PEÖY toplam puan ortalamalarının, yaş, eğitim durumu, çalışma durumu, gelir durumu, gebeliğin planlı olması, emzirme deneyiminin bulunması ve doğum şekli arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmazken (p>0.05), doğuma hazırlık sınıflarına katılım arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,02). Sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puan ortalamalarının, yaş, çalışma durumu, gelir durumu, emzirme deneyiminin bulunması, doğum şekli ve doğuma hazırlık sınıflarına katılım arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmazken (p>0.05), eğitim durumu ve gebeliğin planlı olması arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,00). Katılımcıların Postnatal Emzirme Öz-Yeterlilik ölçeği ile sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki gözlenmiştir (r=0.48,p=0.00). Sonuç: Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda; annelerin postnatal emzirme öz-yeterlilik ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin ortalamanın üzerinde olduğu ve eğitim durumunun, gebeliğin planlı olmasının ve doğuma hazırlık sınıflarına katılım gibi değişkenlere göre değiştiği belirlenmiştir. Annelerin sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça postnatal emzirme öz-yeterlilik düzeyinin de arttığı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Postpartum, Emzirme, Öz-Yeterlilik


 


Keywords: