2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Semra KOCATAŞ, Gülbahtiyar DEMİREL, Nuriye ERBAŞ
MENOPOZAL DÖNEMDEKİ KADINLARIN ÜRİNER İNKONTİNANSTAN ETKİLENME VE BAŞ ETME DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ: NİTEL BİR ÇALIŞMA
 
Menstruasyonun bitişi olarak kabul edilen menopoz; kadınların yaşamlarının üçte birini geçirdikleri ve menopoz sonrası östrojen eksikliği nedeniyle birtakım hormonal, fizyolojik ve psikolojik değişiklikler yaşadıkları bir dönemdir. Bu dönemde kadınlar sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku sorunları, depresyon, vajinal atrofi, cinsel ilgide azalma ve istemsiz idrar kaçırma (üriner inkontinans) gibi birçok sorunla karşı karşıya kalmaktadır. Gebelik, doğum sayısı, zor doğum öyküsü, obezite gibi faktörlerin yanısıra özellikle menopoz döneminde kadınlarda üriner inkontinans riski artmakta ve kadınların cinsel, fiziksel, mesleki, ailevi ve sosyal yaşamlarını etkilemektedir. Literatürde kadınların yaklaşık dörtte üçünün üriner inkontinansla baş etmede zorlanmasına rağmen; bu durumu yaşlılığın normal bir parçası olarak düşündükleri, bir hastalık olarak görmedikleri ya da tedaviden korktukları, utandıkları için genellikle tedavi arayışına girmedikleri ve inkontinansla kendi kendilerine baş etmeye çalıştıkları belirtilmektedir. Amaç: Bu çalışma; menopozal dönemdeki kadınların üriner inkontinanstan etkilenme ve baş etme durumları ile ilgili görüşlerini belirlemek amacı ile planlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve niteliksel olarak iki aşamalı yapılandırılan araştırmanın evrenini; Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Hastanesinin Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniğine 12.09.2016-14.10.2016 tarihleri arasında bir aylık süre boyunca menopoz izlemi için başvuran, en az bir yıldan beri menopozda olan ve en az altı aydır üriner inkontinans şikayeti olan kadınlar oluşturmuştur. Tanımlayıcı araştırmanın örneklemine dahil olan 142 kadından, veri toplama aracı olarak kullanılan “Menopozal Dönemdeki Kadınların Sosyodemografik ve Üriner İnkontinanstan Etkilenme Özelliklerine Yönelik Bilgi Formunda” yer alan “Tümüyle bakıldığında, idrar kaçırma durumunuz günlük yaşamınızı ne kadar etkiliyor?” sorusundan beş ve üzeri puan alan ve derinlemesine görüşmeyi kabul eden 45 kadın ise araştırmanın nitel örneklemine alınmıştır. Çalışma için Cumhuriyet Üniversitesi hastanesinden kurum izni, Cumhuriyet Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan etik kurul onayı (2016-07/01), kadınlardan yazılı ve sözel onam alınmıştır. Görüşmede veri toplama aracı olarak kadınların menopoz döneminde inkontinanstan etkilenme ve baş etme durumlarını belirlemeye yönelik 11 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış “Görüşme Formu” kullanılmış, elde edilen nicel veriler sayı, yüzdelik, ki kare testi; nitel veriler ise içerik analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmanın ilk aşamasında yer alan kadınların yaş ortalaması 57.28±8.17 olup, %63.7’si okuryazar ya da ilkokul mezunu, %87.3’ü evli, %90.8’i ev hanımı, %77.5’i orta ekonomik düzeye ve %57.0’si kronik bir hastalığa sahiptir. Kadınların menopoza girme yaş ortalamalarının 47.63±4.10 olduğu, %93’ünün doğal yolla menopoza girdiği, %86.6’sının menopoz dönemine ilişkin herhangi bir bilgi almadıkları, %42.3’ünün menopoz dönemini olumsuz olarak algıladıkları; kadınların yaklaşık yarısının yaşadıkları inkontinans sorununu kimseyle paylaşmadıkları, %78.2’sinin inkontinans nedeni ile doktora başvurmadıkları ve %95.8’inin günlük yaşamlarının inkontinansa bağlı olarak olumsuz etkilendiği belirlenmiştir. Kadınların menopoza ilişkin algıları ile eğitim durumları, medeni durumları, ekonomik durumları, aile yapıları, menopoza girme şekli, menopoz yaşı, cinsel yönden aktif olma ve inkontinans sorunu ile baş etme durumları arasında anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur. İnkontinans nedeniyle günlük yaşamlarının etkilenmesi ile aile yapıları arasında anlamlı bir fark olduğu; eğitim durumları, medeni durumları, ekonomik durumları, menopoza girme şekli, menopoz yaşı, cinsel yönden aktif olma durumları arasında ise anlamlı bir fark olmadığı saptanmıştır. Araştırmanın nitel kısmında yer alan kadınların “Menopoz dönemi sizin için ne anlam ifade ediyor?” ve “Menopoz dönemi yaşamınızı nasıl etkiliyor?” sorularına yönelik bildirdikleri görüşler incelendiğinde menopoza ilişkin olumlu ve olumsuz algı-etkilenme olmak üzere ortak iki ana temanın ortaya çıktığı belirlenmiştir. Menopoza ilişkin olumlu algı bildiren kadınların çoğu için menopoz “Bir kurtuluş (Gebe kalma korkusundan ve adet olmaktan kurtulma)” ve “Doğal bir süreç” olarak görülürken; menopoza ilişkin olumsuz algı bildiren kadınların çoğu için ise menopoz “Kayıpların yaşandığı (Kadınlığın ve doğurganlığın kaybı) bir dönem” ve “Sorunların yaşandığı (Üriner inkontinans, uykusuzluk, yorgunluk, sinirlilik, sıcak basmaları, eklem ağrıları, şişkinlik) bir dönem” olarak bildirilmektedir. Menopoz döneminde yaşadıkları üriner inkontinans sorununa yönelik kadınların “İdrar kaçırma durumu, genel olarak yaşamınızı nasıl etkiliyor?” sorusuna verdikleri cevapların analizinde “Bedensel (Islaklığa bağlı irritasyon, sık çamaşır değiştirme ve tuvalete gitmeye bağlı rahatsızlık hissi) olarak etkilenme”, “Ruhsal (İdrar kaçırma korkusu, utanma, huzursuzluk) olarak etkilenme”, “Sosyal (Sosyal izolasyon) olarak etkilenme” ve “Günlük işlerinde (Ev işlerinde aksama) etkilenme” ana temaları ortaya çıkmıştır. “İdrarınızı kaçırdığınız zaman ne/neler hissediyorsunuz?” sorusuna ilişkin kadınların görüşleri incelendiğinde; “Rahatsızlık hissetme”, “Utanç hissetme”, “Suçluluk hissetme” ve “Kirli-pis hissetme” temaları saptanmıştır. Kadınların “İdrarınızı kaçırdığınız zaman, bu durumla nasıl baş ediyorsunuz?” sorusuna ilişkin görüşleri incelendiğinde; “İdrar kaçırma durumu ile kendi kendine baş etme” ana tema; ev içerisinde “Sık çamaşır değiştirme”, “Genital bölge temizliğine dikkat etme”; ev dışında ise “Ped/ bez kullanma” ve “Sosyal aktivitelerini kısa tutma-sınırlama” alt temalar olarak belirlenmiştir. Tartışma ve Sonuç Menopozal dönemdeki kadınların bu döneme ilişkin hem olumlu hem de olumsuz algılara sahip oldukları; menopoz döneminde birtakım sorunlar yaşadıkları ve bu sorunlardan biri olan üriner inkontinanstan yaşamlarının birçok yönden olumsuz olarak etkilendiği saptanmıştır. Çoğu kadının inkontinans nedeniyle utanma, suçluluk gibi hisler yaşadığı ve bu durumla kendi kendine baş etmeye çalıştığı ortaya çıkmıştır. Genelde sağlık çalışanları özelde ise hemşireler, menopozal dönemde kadınların yaşadıkları sorunların etkisini azaltıcı ve bu sorunlarla baş etme güçlerini artırıcı girişimlerde (sağlık eğitimi) bulunmalıdırlar.

Anahtar Kelimeler: Kadın, Menopoz, Üriner İnkontinans


 


Keywords: