2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Meryem GÜRLER, Aynur KIZILIRMAK, Mürüvvet BAŞER
MENOPOZAL DÖNEMDEKİ KADINLARA UYGULANAN AROMATERAPİNİN UYKU VE YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ
 
Kadın yaşamı çocukluk, ergenlik, cinsel olgunluk, menopoz ve yaşlılık olmak üzere beş dönemden oluşur. Her dönemin kendine göre özellikleri olması ile birlikte, menopoz dönemi kadın yaşamındaki etkileri ile önemli dönemlerden birini oluşturmaktadır. Dünya genelinde menopoz yaş ortalaması 45-55 arasında değişmekle birlikte ortalama 51 yaştır. Ülkemizde ise ortalama menopoz yaşı 47-49‟dur. Son yıllarda gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de tanı ve tedavi yöntemlerinin gelişmesi, teknolojideki ilerlemeler ve sosyal yapıdaki değişimler sonucunda doğuştan beklenen yaşam süresi uzamıştır. Türkiye İstatistik Yıllığı (TUİK) 2013-2014 verilerine göre beklenen yaşam süresi 78‟dir. Bu durumda kadınların yaşam sürelerinin 15-20 yılını menopozal dönemle diğer 15-20 yılını ise bu dönemin oluşturduğu etkilerle baş etmekle geçirmektedir. Menopoz semptomları arasında en sık rastlanan ve rahatsız eden semptomlar vazomotor değişiklikler ile uykusuzluk ve yorgunluktur. Uyku, sağlıklı yaşamın en önemli fizyolojik gereksinimlerinden biridir. Bu nedenle uyku bireyin yaşam kalitesini ve iyilik durumunu etkileyen, sağlığın önemli bir değişkeni olarak görülmektedir. Menopozal dönemdeki kadınlarda uyku güçlüğü prevalansı araştırma yapılan popülasyonunun özelliklerine göre değişmekle beraber dünyada %12- 70 arasında, ülkemizde ise bu oran %14-79 arasında yer almaktadır. Sağlıklı menopozal kadınlarda; sıcak basması şiddetine göre değişiklik gösteren uykusuzluk, gece uyuyamama ve uyku bölünmeleri şeklindedir. Yaş ilerledikçe postmenopozal dönemki kadınlar uyku dalgasında yavaşlama, azalma ve daha uzun süre uyanık kalma sorunu yaşamaktadırlar. Menopozal dönemdeki kadınların %40-60’sı gece uyanma sorunu yaşadığı bildirilmektedir. Uyku bozuklukları kadınlarda gündüz uykulu olmayı, konsantrasyon ve duygu durum bozukluklarına sebep olarak yaşam kalitesini düşürmektedir. Geçmişte, kadınlar vazomotorsemptomlar ve uykusuzluk gibi sık görülen menopoz semptomları hafifletmek için Hormon Replasman Tedavisi (HRT) kullanımına teşvik edilmiştir. Ancak günümüzde kombine hormon tedavisinin çeşitli sağlık sorunlarına sebep olması kaygıların oluşmasına sebep olmaktadır. Bu nedenle menopozal yakınmaları azaltmak için günümüzde değişik yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Son yıllarda en çok üzerinde durulan yaklaşımlar ise tamamlayıcı ve bütünleşik terapilerdir. Aromaterapide bu tamamlayıcı terapilerden birisidir. Yapılan çalışmalarda aromaterapinin menopoz semptomları üzerinde azaltıcı etkisinin olduğu gösterilmektedir. Yine yapılan çalışmalarda aromaterapinin ilk uykuya geçmede, derin uykuyu ve süresini artırmada, beyindeki uyanıklığı azaltmada ve uyku kalitesini artırmada etkiliği olduğu görülmüştür. Hemşirelere menopozal dönemde menopozal yakınmaları ve özellikle de uyku sorunları yaşayan kadınları tanımada, uygun destek, eğitim, danışmanlık ve bakım vermede ve yaşanan sorun ile ilgili çözümsel yeni yaklaşımlar geliştirilmesinde ve dolayısıyla yaşam kalitelerinin artırılmasında büyük sorumluluk düşmektedir. Bu bağlamda menopozal dönemde uygulanan aromaterapi kadın sağlığı konusunda daha detaylı çalışmaların yapılmasında bir yol gösterici olacaktır. Amaç: Çalışma menopozal dönemdeki kadınlara uygulanan aromaterapinin uyku ve yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Çalışma ön test ve son test düzende, kontrol gruplu deneysel bir çalışma olarak yapılmıştır. Çalışmanın evreni Türkiye’nin orta bölgesindeki bir ilin Aile Sağlığı Merkez( ASM)’ine kayıtlı 45-59 yaş grubu 1471 kadın oluşturmaktadır. Çalışmada örneklem hesabına gidilmemiş olup çalışma sonunda post powera bakılmıştır. Çalışma müdahale grubunda 27, kontrol grubunda 30 kadın ile tamamlanmıştır. Çalışmaya alınacak kadınlar kartopu yöntemi ile belirlenmiştir. Çalışmada veriler; Birey Tanıtım Formu, Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Menopoza Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (MÖYKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada Nevşehir Hacı Bektaşı Veli Üniversitesinden etik kurul, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığından kurum izni ve bireylerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü onam alınmıştır. Müdahale grubundaki kadınlara esansiyel yağ (citrus limon ve lavandulaangustifolia) ile buhar inhalasyonu, kontrol grubundaki kadınlara esansiyel yağ olmadan buhar inhalasyonu 5 dakika süre ile 30 gün boyunca uygulanmıştır. Her iki gruba ilk görüşmede ve son görüşmede PUKİ VE MÖYKÖ yüz yüze görüşme tekniği ile doldurulmuştur. Verilerin değerlendirilmesinde Shapiro-Wilk, ki-kare, MC pearson, Mann-Whitney U ve Wilcoxon t testi ve Pearson korelesyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Müdahale grubunun aromaterapi öncesi PUKİ toplam puanı 14.85±1.23, kontrol grubunun uygulama öncesi PUKİ toplam puanı 15.20±0.92 bulunmuştur. Aromaterapi sonrası müdahale grubunun PUKİ toplam puanı 9.74±2.12 iken , kontrol grubunun PUKİ toplam puanı 14.60±1.10 olup gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.001). Müdahale grubunun aromaterapi öncesi MÖYKÖ toplam puanı 152.25±18.8, kontrol grubunun uygulama öncesi MÖYKÖ toplam puanı 149.93±14.18 bulunmuştur. Aromaterapi sonrası müdahale grubunun MÖYKÖ toplam puanı 142.62±16.98, kontrol grubunun MÖYKÖ toplam puanı 150.03±14.01 olup gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.001). Sonuç: Çalışmanın sonucunda, menopozal dönemdeki kadınlara uygulanan aromaterapinin uyku kalitesini ve yaşam kalitesini artırdığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Menopoz, Uyku Kalitesi, Yaşam Kalitesi, Aromaterapi, Lavanta Yağı, Limon Yağı


 


Keywords: