2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Seda CANGÖL SÖGÜT, Semra ERDOĞAN
ADOLESANLARDA OBEZİTENİN ÖNLENMESİNDE PSİKOSOSYAL VE DAVRANIŞSAL BELİRLEYİCİLER: TRANSTEORETİK MODEL PERSPEKTİF
 
Fazla kilo ve obezite, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde giderek artan, 21. yüzyılın en ciddi halk sağlığı sorunları arasında yer almaktadır.Dünya Sağlık Örgütü yaklaşık 300 milyonu kadın olmak üzere, 500 milyondan fazla insanın obeziteden etkilendiğini ve küresel ölümlere neden olan risk faktörleri arasında beşinci sırada yer aldığını ve 2020 yılında en büyük ölüm nedeni olacağını belirtmiştir. Adolesan obezitesi yaygın sağlık problemleri için güçlü risk faktörüdür. Obezite oluşumuna aşırı ve yanlış beslenme, fiziksel aktivite yetersizliği, çevresel, biyokimyasal, genetik, sosyo-kültürel ve psikolojik olmak üzere pek çok faktör birbiri ile ilişkili olarak katkıda bulunmaktadır. Epidemiyolojik veriler adolesanlarda % 10-20’sinde obezite ve psikososyal sorunların önemli olduğunu göstermektedir. Kilolu ve obez çocukların yetişkin dönemde de obez ve genç yaşta diyabet, kardiyovasküler hastalıklar, iskemik kalp hastalığı ve kanser gibi kronik sağlık sorunlarına yakalanma olasılığı artmaktadır. Adolesanlarda obezite önleme programları için erken tanı ve çoklu davranış girişimleri giderek önem kazanmaktadır. Transteoretik Model’in (TTM) davranış değişim aşamaları en uygun girişimleri sağlar.Amaç: Tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte tasarlanan bu çalışmanın amacı, Transteoretik Model çerçevesinde adolesanların beslenme davranışı değişim aşamalarını belirleyerek her aşamaya özgü demografik, davranışsal ve psikososyal belirleyicileri öngörmek, böylece adolesanları bir sonraki değişim aşamasına hazırlayan girişimler için yol göstermektir. Kapsam: Araştırmanın örneklemini, 2014 eğitim öğretim yılında, Uşak ilindeki beş ortaokulun 5. sınıf öğrencileri(N=2993) arasından, tabakalı rastgele örnekleme yöntemi ile seçilen 530 adolesan ve ebeveynleri oluşturdu. Adolesanların beslenme, egzersiz ve stres ile başetme davranışları ailelerin sosyodemografik özelliklerine göre farklılık gösterebilmektedir. Bu nedenle örneklem tabakaları; devlet, imam hatip ve özel ortaokul olmak üzere üç farklı okuldan oluşturulmuştur. Araştırma evreninden olasılıklı örnekleme yöntemlerinden “Tabakalı Rastgele Örnekleme”yöntemi ile seçilen 530 öğrenci alınmıştır. Tabakalardan öğrencilerin seçimi için, basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma 8 ay sürmüştür.Sınırlılıklar: Araştırma 5 ortaokulda öğrenim gören öğrenciler ile sınırlandırılmıştır. Veriler öz bildirime dayalı olarak toplandığından, sosyal arzu edilirlik hatalarına açıktır. Adolesanlar gerçek davranışlarından çok istedikleri durum hakkında bilgi vermiş olabilirler.Yöntem: Veriler “Beslenme Değişim Aşamaları Ölçeği” , “Aile Soru Formu”, “Adolesan Beslenme Bilgi Ölçeği”, “Beslenme Davranış Ölçeği” , “Çocuk Beslenme Öz-Yeterlik Ölçeği”, “Egzersiz Davranışları Ölçeği”, “Stres Yönetimi Ölçeği”, “Çocuk-Ergen Sosyal Destek Ölçeği”, “Psikososyal ve Davranış Sorunları Kontrol Listesi-17” kullanılarak ve Beden Kütle İndeksi değerleri hesaplanarak elde edildi. Verilerin analizi için tanımlayıcı istatistiksel testler, bağımsız örneklem t testi, ANOVA (varyans) analizi, Pearson korelasyon testi ve çok değişkenli Multinominal Lojistik Regresyon analizi kullanıldı.Bulguların istatistiksel analizleri için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 17,0 programı kullanıldı. Verilerin analizi için tanımlayıcı istatistiksel testler, bağımsız örneklem t testi, ANOVA (varyans) analizi, Pearson korelasyon testi ve çok değişkenli Multinominal Lojistik Regresyon analizi kullanıldı.Uşak Üniversitesi Etik Kurulu’ndan izin alınmıştır (Sayı: 54749836-050-01-03/11 Tarih:27/02/2014).Çalışmanın sürdürüleceği okullarda uygulama yapılabilmesi için Uşak İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nden ve okul yönetimlerinden Sayı: 29425508/ 42 / 746264 Tarih:19/02/2014 kurum izni alındı. Veri toplamadan önce ailelerden yazılı onam alınmıştır.Bulgular: Adolesanların beslenme davranış değişimlerinde, Düşünme aşamasında babanın eğitim düzeyi ve annenin BKİ; Hazırlık aşamasında; annenin BKİ, çocuğun beslenme bilgisi ve öz-yeterlik algısı; Hareket aşamasında çocuğun BKİ, beslenme bilgi düzeyi ve stres yönetimi; Sürdürme aşamasında ise cinsiyet, çocuğun BKİ, beslenme bilgi düzeyi, beslenme davranışları, öz-yeterlik algısı, stres yönetimi ve sosyal destek algısı belirleyicisi oldu. (p<0,05).Sonuç: Adolesanlarda obeziteyi önleyecek girişimler beslenme davranış değişimi aşamalarına göre yapılırsa;Bir sonraki aşamada etkili olan demografik, davranışsal ve psikososyal faktörler öngörülebilir. Öngörülen faktörlere göre yapılan girişimler davranış değişimi için adolesanları ve ailelerini cesaretlendirebilir. Bu çalışmanın sonuçları değişim aşamalarına temelli girişimlerin geliştirilmesini sağlayabilir ve girişimin etkinliğini arttırabilir.

Anahtar Kelimeler: Adolesan, Beslenme Davranışları, Transteoretik Model, Değişim Aşamaları, Beslenme Bilgisi, Öz-yeterlik, Egzersiz Davranışları


 


Keywords: