2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Ayşegül ÖZDEMİR, Meltem KÜRTÜNCÜ
ÇOCUKLARDA İNVAZİV İŞLEMLER SIRASINDA DİKKATİ BAŞKA YÖNE ÇEKME TEKNİKLERİNİN KULLANIMI
 
Ağrılı tıbbi işlemler çocukların en büyük ağrı, korku ve anksiyete kaynaklarından biridir. Bu korkular çocuk ve ailesinin kan alma, damar yolu açma, sütur atma gibi ağrılı işlemlere karşı isteksiz olmasına sebep olmakta ve çocuğun tedavi ve bakımını olumsuz etkilemektedir. Özellikle uzun süre hastanede tedavi görmek durumunda kalan çocuklara tanı ve tedavi sürecinde çok sayıda ağrılı girişim uygulanmaktadır. Çocuğun yaşadığı ağrı ve korku çocuğun tanı, tedavi sürecini olumsuz etkilediği gibi beslenmesini, ailesi ile olan ilişkisini, davranışlarını ve hastaneye olan bakış açısını da olumsuz etkileyebilmektedir. Çocuktaki bu stres ve anksiyeteyi önlemek için çocuğa, yapılan işlemin neden yapıldığı, ne kadar süreceği, işlem sırasında ve sonrasında neler hissedebileceği açıklanmalıdır. Çocuklarda oluşan ağrı, korku ve anksiyeteyi azaltmaya yönelik farmakolojik ve nonfarmakolojik yöntemleri içeren pek çok yaklaşım vardır. Ağrı, korku ve anksiyete yönetiminde bu yaklaşımların kullanımı ile ilgili araştırmalar son yıllarda önem kazanmıştır. Bu yaklaşımlardan en sık kullanılanı nonfarmakolojik yöntemlerden biri olan dikkati başka yöne çekme tekniğidir. Dikkati başka yöne çekme tekniği, dikkati ağrılı uyarandan başka yöne odaklayarak, ağrıya olan toleransı artırmakta ve çocuklardaki ağrılı işlemlerde güçlü bir ağrı, anksiyete ve korku yönetim aracı olarak kullanılmaktadır. Amaç: Bu derlemede, çocuklarda invaziv işlemler sırasında dikkati başka yöne çekme tekniklerinin kullanımından bahsedilmiştir. Kapsam: Yapılan bu derlemenin içeriğini; çocuklarda anksiyete, korku ve ağrı yönetimi konusunda yapılmış randomize çalışmalar, meta-analiz ve sistematik derlemeler ile güncel literatür bilgileri oluşturmaktadır. Sınırlıklar: Bu derleme; YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Akademi, PubMed, dergiler ve konuyla ilgili makaleler taranarak oluşturulmuştur. Yöntem: Veri tabanlarından yapılan literatür taraması sonucu oluşturulmuştur. Bulgular: Çocuklarda anksiyete, korku ve ağrı yönetimiyle ilgili YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde 2 adet tıpta uzmanlık tezi, 3 adet doktora tezi ve 7 adet yüksek lisans tezi bulunmaktadır. Konuyla ilgili sayısız yayın ve makale taranmış olup, genel itibariyle ağrılı / invaziv işlemler sırasında uygulanan dikkati başka yöne çekme tekniklerinin çocuk hastalar ve aileleri üzerinde olumlu etkiler yaptığı gözlenmiştir. Gupta ve arkadaşları (2006) yaptıkları randomize kontrollü çalışmada, 6-12 yaş arası 75 çocuğu 25 kişilik 3 gruba ayırmış ve birinci gruptaki çocuklara rutin damar yolu açma işlemi uygulamış, ikinci gruptaki çocuklara damar yolu açma esnasında elindeki lastik topu sıkıp gevşetmesi istenmiş, üçüncü gruptaki çocuklara damar yolu açma işlemi sırasında balon şişirmesi istenmiştir. Araştırma sonucunda balon şişiren ve lastik topu sıkıp gevşeten çocukların ağrı düzeylerinin kontrol grubuna göre anlamlı şekilde düşük olduğu, en düşük ağrı düzeylerinin balon şişiren grupta olduğu görülmüştür. İnal ve Kelleci (2012) 6-12 yaş grubu çocuklarla yaptığı randomize kontrollü çalışmada, kan alma işlemi sırasında uyguladıkları dikkati başka yöne çekme kartlarının, prosedürel ağrıyı ve anksiyeteyi azaltmada etkili olduğunu bildirmişlerdir. Ayrıca hem görsel hem de işitsel uyaranların birlikte kullanımının dikkati başka yöne çekmede daha etkili olacağını vurgulamışlardır. Bahadır ve Kürtüncü (2016) cerrahi girişim uygulanacak 6-12 yaş arası 60 çocuğu, 30 müzik terapi 30 kontrol grubu olmak üzere 2 gruba ayırdıkları randomize kontrollü çalışmada müzik terapi uygulanan grubun postoperatif ağrı, preoperatif anksiyete ve korku skorlarının anlamlı olarak düşük olduğunu, bunun yanı sıra ebeveyn memnuniyetinin kontrol grubuna göre müzik terapi uygulanan grupta daha yüksek olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Ayyıldız ve Göksu (2017) çocuklarda venöz kan alımı sırasında oluşabilecek ağrının azaltılmasında sanal gerçeklik gözlüğünün etkisini belirlemek için 40 deney 40 kontrol grubu olmak üzere 80 çocuğu incelemiş, yapılan çalışma sonucunda deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı derecede farklılık olduğunu, deney grubunun ağrı skorlarının daha düşük olduğunu gözlemlemişlerdir. Bu araştırma sonuçlarından hareketle ağrılı prosedürler sırasında dikkati başka yöne çekme tekniklerinin etkin bir şekilde kullanılabileceği söylenebilir. Sonuç: Kan alma, damar yolu açma gibi invaziv işlemler sırasında uygulanan dikkati başka yöne çekme tekniklerinin çocuklarda oluşan anksiyete, korku ve ağrıyı azaltmasının yanında tedavi ve bakıma olan uyumu artırarak kısa ve uzun dönem sonuçları olumlu etkileyeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ağrı, Anksiyete, Korku, Dikkati Başka Yöne Çekme, İnvaziv İşlemler


 


Keywords: