2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Fatma ASLAN, Yılda Arzu ABA
ZİHİNSEL ENGELLİ KADINLARDA CİNSELLİK VE CİNSEL SAĞLIK
 
Prenatal dönemde embriyonun gelişiminde, perinatal veya postnatal dönemde gelişim sürecinde; çeşitli nedenlerle merkezi sinir sisteminde oluşan bellek, motor, sosyal olgunluk gelişim ve fonksiyonlarında kalıcı olarak duraklama, gerileme sonucu yaşıtlarından dörtte bir ya da daha düşük oranda veya daha yüksek oranda gerilik oluşturan durum, zihinsel yetersizlik olarak tanımlanmaktadır. Zihinsel işlevlerin önemli derecede ortalamanın altında olması; bireylerin iletişim, öz bakım, ev hayatı, toplumsal hayata katılım, sağlık, güvenlik ve iş alanlarında sınırlamalar getirmektedir. Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre, cinsel sağlığın tanımı; cinselliğe ilişkin sadece, işlevsizliğin, sakatlığın veya hastalığın yokluğu değil; fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal yönden bütün olarak iyi olma halidir. Bu tanım doğrultusunda düşünüldüğünde zihinsel engelli kadınlarda cinsel sağlık kavramı son derece hassas bir konudur. Zihinsel engelli kadınlar tıpkı diğer kadınlar gibi cinsel ihtiyaç ve isteklere sahiplerdir. Ancak, bu istekleri üzerine iletişim kuramamakta veya hareket edememektedirler ve uygun cinsel davranışı öğrenmek için mücadele etmektedirler. Toplumda, zihinsel engelli kadınlar çocuksu ve aseksüel olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle engelli kadınların cinsel sağlıkları görmezden gelinmektedir. Cinsel eğitim, kişinin cinsiyetine ve karşı cinsiyete ilişkin bilgileri öğretmek ve ona cinsel dürtülerini kontrol edebilmesi için gerekli davranışları kazandırmaktır. Yardımcı ve destekleyici cinsel eğitim veren kurumlarda cinsellik, zihinsel engelli kadınların yaşamlarında nasıl işlev gördüğünün anlaşılması ve cinsel sağlıkları için kritik önem taşımaktadır. Cinsel sağlık hizmetleri, cinsel taciz, cinsel istismar, kontrasepsiyon, serviks kanseri taraması, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, menstrüasyon ile ilgili semptomlar, gebelik ve ebeveynlik gibi birincil bakımla ilgili konuları içermektedir. Zihinsel engeli olan birçok kadın, sağlık kararlarının alınmasında aktif ve merkezi bir rol oynayabilir, ancak çoğunlukla cinsellik konularında aldığı kararlardan dışlanmış hissedebilmekte ve sağlık hizmetleri mensuplarının yeteneklerini küçümseyebileceğini hissetmektedirler. Cinsel tedavi ve danışmanlık hizmetlerinde dikkat edilmesi gereken en önemli konu, cinselliğin kişinin özel hayatının en mahrem yanını oluşturduğu dolayısıyla karar verme hakkı ve yetkisinin engelli kadına ait olduğudur. Amaç: Bu çalışma zihinsel engelli kadınlarda cinsellik ve cinsel sağlığın önemini belirtmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kapsam ve Yöntem: Veri tabanlarında “cinsellik“ “cinsel sağlık” ve “zihinsel engelli kadınlar” anahtar kelimeleri İngilizce ve Türkçe taranarak, elektronik ortamdaki hakemli bilimsel dergilerde tam metinlerine ulaşılabilen tüm makaleler incelenerek derleme şeklinde hazırlanmıştır. Bulgular: Türkiye Özürlüler Araştırmasının Sonuçlarına (2002) göre, engelli nüfusun toplam nüfus içindeki oranı % 12.29; bu oranın %7.09’u erkek, %5.02’si kadındır. %12.29 engelli oranının; %0.48’ini zihinsel engelliler oluşturmaktadır. Yapılan araştırmaların sonuçlarına göre, zihinsel engelli kadınlar, cinsel yönden aktiftir. Düzenli takip ve cinsel eğitimle topluma uyum mümkün olabilmektedir. Engellilere yönelik olan cinsel sağlığı geliştirici eğitim ve çalışmalar toplumumuzda kısıtlı düzeydedir. Beytut, Taş ve Conk (2009)’un araştırmasında Zihinsel engelli olan bireylerin %75’inin profesyonel cinsel eğitim almadıkları bulunmuştur. Mandan ve ark. (2010), zihinsel engelli kız ergenlerin cinsel bilgi ve cinsel istismarı algılamalarına yönelik yaptıkları araştırmada, kız ergenlerin cinsel organları adlandırmada yetersiz bilgiye sahip olduklarını, adet, arkadaşlık, sevgili, evlilik konularında, gebelik, doğum ve doğum kontrolüne göre daha az bilgi sahibi olduklarını belirlemişlerdir. Yine aynı çalışmada istenmeyen sarılma veya öpme gibi cinsel istismar durumlarında ne yapmaları konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları ve kendilerini sözel olarak ifade etmede sorun yaşadıkları saptanmıştır. Sonuç: Zihinsel engelli kadınlar üreme ve cinsel sağlık sorunları nedeni ile önemle ele alınması gereken bir grup olarak kabul edilmektedir. Bu konu hakkında sağlık profesyonelleri uygun tedavi, bakım ve desteğin sağlaması hayati önem taşımaktadır. Bu doğrultuda sağlık profesyonellerinin zihinsel engelli kadınların cinsel ihtiyaçlarının, ayrımcılık ve ihmalden uzaklaştırılarak, bireylerde özgüven oluşturulabilmesi amacıyla üreme ve cinsel sağlık problemlerine yönelik yeterli bilgi sahibi olmalı ve kanıta dayalı yaklaşımları kullanarak hizmetlerin niteliğini arttırması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Cinsellik, Cinsel Sağlık, Zihinsel Engelli Kadınlar


 


Keywords: