2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Dilek ÖCALAN, Şenay ÜNSAL ATAN, Fatih ÇELİK
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE TEORİLER ÜSTÜ MODELE DAYALI YAŞAM TARZI BİREYSEL DANIŞMANLIK GİRİŞİMİNİN POLİKİSTİK OVER SENDROMU YÖNETİMİNE ETKİSİ
 
Polikistik over sendromu (PKOS) menstrual düzensizlik, kronik anovulasyon ve hiperandrojenizm bulgularıyla seyreden, multifaktöriyel etyolojiye sahip klinik bir tablodur. Uzun dönemde infertilite, kalp ve damar hastalıkları, diyabetes mellitus, hiperlipidemi, endometriyum karsinomu gibi sağlık riskleri taşıdığı için PKOS, günümüzde önemli bir sağlık problemidir. Hastalığın kısa ve uzun dönemde neden olduğu sağlık sorunları, kadınları fiziksel ve psikolojik açıdan etkilemektedir. Güncel tedavi seçenekleri ise, genellikle semptomatiktir. Tedavinin hedefleri; hiperandrojenizmin kontrol edilmesi, menstrual disfonksiyonun düzeltilmesi ve fertilitenin sağlanmasıdır. PKOS’un yönetiminde, medikal tedavinin yanı sıra kişilere yaşam tarzı değişiklikleri kazandırmak için destekleyici tedaviler önerilmektedir. Destekleyici tedaviler, hastanın uyum sürecini kolaylaştırarak sağlıklı yaşam biçimi davranışları benimsemesine katkı sağlamaktadır. PKOS’da birinci basamak tedavi kilo kaybı, beslenmenin düzenlenmesi ve egzersizdir. Bu bağlamda PKOS tanısı alan üniversite öğrencilerine verilen bireysel danışmanlık girişiminin hastalığın prognozunu etkileyeceği düşünülmektedir. Amaç:Çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinde Teoriler Üstü Model’e dayalı sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite bireysel danışmanlık girişiminin PKOS yönetimi üzerine etkisini değerlendirmektir. Kapsam:Tarama, Tanılama, Randomizasyon ve Seçim, Danışmanlık ve İzlem aşamalarından oluşan çalışmanın evrenini, 2014-2015 eğitim öğretim yılında Afyon Kocatepe Üniversitesi Afyon Sağlık Yüksekokulu, Tıp Fakültesi ve Veterinerlik Fakültesi’ne kayıtlı 1134 kız öğrenci oluşturmuştur. Araştırma iki yıl sürmüştür. Sınırlıklar:Araştırma yüksek maliyet ve zaman gerektirdiğinden, Afyon Kocatepe Üniversite’sinde, sağlıkla ilgili alanlarda lisans eğitimi gören öğrencilerle sınırlandırılmıştır.Yöntem:Tarama aşamasında örneklem seçimine gidilmemiş, belirlenen tarihlerde ulaşılabilen ve gönüllü olan 854 öğrenciye “PKOS Risk Tespit Formu” uygulanmış, 274 öğrencinin PKOS açısından riskli olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerden 21’i çeşitli nedenlerle çalışma dışı kalmış, toplamda 218 riskli öğrenci tanı için Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniği’ne yönlendirilmiştir. Tanılama aşamasında, uzman hekim tarafından Rotterdam kriterlerine göre 76 öğrenciye PKOS tanısı konulmuş, altı kişi çeşitli nedenlerle araştırma dışı kalmıştır. Randomizasyon ve seçim aşamasında PKOS tanısı alan, katılımcı kriterlerine uygun, gönüllü 70 öğrenci randomizasyon yöntemi ile kontrol ve girişim grubuna ayrılmıştır. İzlemleri tamamlamayan üç kişi araştırma dışı kalmış, toplam 67 öğrenci ile çalışılmıştır. Girişim grubuna teori temelli bireysel danışmanlık programı uygulanmış, kontrol grubuna rutin izlem ve bakım verilmiştir. Çalışmada kullanılan diğer veri ölçüm araçları arasında; PKOS’lu Bireylerde Tanımlayıcı Anket Formu, Günlük Tüketilen Besin Miktarı ve Türü Tanımlama Formu, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi, Davranış Değişim Aşaması Tanılama Formu, DSÖ Yaşam Kalitesi Ölçeği Formu, Menstrual Siklus Takvimi, Ferrimann Gallwey (mFG) skoru yer almaktadır. Bulgular SPSS 17.0 paket programı ile değerlendirilmiştir. Sonuçlar %95 güven aralığında, anlamlılık p<0.05 olarak belirlenmiştir. Verilerin analizinde betimleyici istatistikler, Ki-Kare testi, McNemar testi, Friedman testi, Wilcoxon İşaretli Sıra testi, Mann Whitney U testi, Korelasyon analizi, Varyans analizi teknikleri uygulanmıştır. Araştırma için, Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi’nden Sayı: 2015-84 Tarih: 15.07.2015 bilimsel etik kurul izni alınmıştır. Ayrıca Afyon Kocatepe Üniversitesi bünyesinde Afyon Sağlık Yüksekokulu, Tıp Fakültesi ve Veterinerlik Fakültesi’nden gerekli kurum izinleri alınmıştır. Bulgular:Üniversite öğrencileri arasında PKOS sıklığı %8.8’dir. PKOS tanısı alanların çoğunluğunun menstrual düzensizlik, hirşutizm, alopesi, akne problemi yaşadığı, yaklaşık yarısının preobez, yarısının normal kilolu olduğu, çoğunluğunun huzursuzluk, asabiyet, psikolojik durum değişikliği, endişe ve yorgunluk yaşadığı belirlenmiştir. PKOS tanısı alan öğrencilerin yaş ortalaması 20.79±1.4’dür. Girişim grubunun ön izlem-son izlem vücut ağırlığı, BKİ, bel ölçüsü, kalça ölçüsü ve Ferriman-Gallwey (mFG) skoru değerleri azalma göstermiş, istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p=0.000, p<0.001). Menstrual siklus ortalamasında ilk izlemlerde gruplar arasında anlamlı fark bulunmazken, son izlemde girişim grubunun menstrual siklus ortalamasının (32.35±6.3) kontrol grubuna (36.96±6.4) göre daha düzenli olduğu, gruplar arasında anlamlı fark olduğu belirlenmiştir (p=0.000, p<0.001). Girişim grubunda ön izlem değerine göre son izlemde hastalığa ilişkin huzursuzluk, asabiyet, psikolojik durum değişikliği, endişe ve yorgunluk algılarında azalma olduğu, PKOS’la baş edebilme ve kendine güven algılarında artma olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Bireysel danışmanlık verilen girişim grubunda ön izleme göre son izlemde, anlamlı olarak sebze-meyve tüketimi artmış, ekmek, tahıl, baklagil tüketimi, günlük yağ tüketimi, şekerli besinler tüketimi ve alınan günlük kalori miktarı anlamlı olarak azalmıştır (p<0.05). Kontrol grubunun ise, beslenme alışkanlıklarında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). Girişim grubunda ön izleme göre son izlemde günlük oturma süresi azalmış, orta düzey fiziksel aktivite puanı, yürüme fiziksel aktivite puanı ve toplam fiziksel aktivite puanı anlamlı olarak artmıştır (p<0.05). Davranış değişim aşamalarında iki grup arasında beslenme ve fiziksel aktivite ile ilgili olarak ön izlemde anlamlı fark saptanmazken (p>0.05), ara ve son izlemde anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Kontrol grubunun yaşam kalitesi ölçeği toplam puanları ve alt gruplarında ön izlem-son izlem sonuçları arasında anlamlı fark bulunmazken, girişim grubunda anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Sonuç: PKOS’un yönetimine ilişkin Teoriler Üstü Model’e dayalı verilen yaşam tarzı bireysel danışmanlık girişimi üniversite öğrencilerinin beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıklarını sağlıklı yönde geliştirmiş, antropometrik ölçümleri, hastalığın klinik bulgularını ve hastalığın algılanma durumunu olumlu yönde etkileyerek öğrencilerin yaşam kalitesinin yükselmesine neden olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Polikistik Over Sendromu, Teoriler Üstü Model, Bireysel Danışmanlık, Beslenme, Fiziksel Aktivite, PKOS Yönetimi, Yaşam Kalitesi


 


Keywords: