2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan:

Yüksel CAN ÖZ, Gül ÜNSAL BARLAS
ŞİZOFRENİLİ BİREYLERİN İŞE YERLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ AİLELERİNİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ : NİTEL BİR ÇALIŞMA
 
Şizofreni , hastada yetiyitimine neden olan, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesini etkileyen, engellilik ve intihar riskinin yüksek olduğu, hasta yakınlarını ve toplumu olumsuz etkileyen en önemli ruh sağlığı problemlerinden birisidir (Aziz et al., 2016; Shamsaei, Cheraghi, & Bashirian, 2015 ). Hastalık, hastanın yaşamını, içinde yaşadığı aileyi ve toplumu olumsuz etkilemesi nedeniyle günümüzde tedavinin, hastalık belirti şiddetlerinin azaltılmasıyla sağlanamayacağını göstermiştir. İyileşmenin sağlanabilmesi için bağımsız yaşama becerileri kazanma, kişilerarası ilişkiler, sosyal işlevsellik, eğitim ve istihdam gibi alanlarda düzelme olması önemlidir. Bunların sağlanabilmesi için şizofrenili bireylerin rehabilitasyon programlarına ve sosyal desteğe ihtiyaçları vardır. (Penn et al., 2004; Yıldız 2005). Günümüzde tedavi ve bakımdaki gelişmeler, antipsikotik ilaç kullanımı, psikososyal girişimler, destek ve rehabilitasyon hizmetleri, aile ve toplum desteği ile şizofrenili bireylerde uzun dönem iyilik hali sağlanabilmekte ve toplumda etkin olabilmektedirler (Ünsal Barlas , & Işıl, 2010; Berry , & Haddock, 2008). Amaç: Çalışma ile; şizofrenili bireye sahip ailelerin çocuklarının bir işe yerleştirilmesi ile ile ilgili neler düşündükleri ve hissettikleri görüş, beklenti ve deneyimleri alınarak, işe yerleştirmenin önemine dikkat çekmek amaçlandı. Yöntem: Çalışma, şizofrenili bireye sahip ailelerin çocuklarının bir iş sahibi olamamaları nedeniyle yaşadıkları sorunları ve işe girmelerini etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla duygu, düşünce ve deneyimlerini daha iyi değerlendirmek amacıyla niteliksel yöntemlerden “derinlemesine görüşme tekniği” kullanıldı. Araştırmanın Evren ve Örneklemi: Araştırmanın evrenini Kocaeli ilinde İzmit Bizim Bahçe Şizofreni Yakınları Dayanışma Derneğine üye olan, son bir yıl içerisinde yatarak tedavi almamış, düzenli ilaç kullanan ve remisyona girmiş olan şizofrenili bireye sahip olan aileler oluşturdu. Niteliksel araştırmalarda, araştırma sorusu ve amacı doğrultusunda örneklem büyüklüğüne karar verilebilen ve veriler tekrarlanmaya başladığında, diğer bir ifade ile verilerden doyuma ulaşıldığında örneklemin sonlandırılması bir ölçüt olarak belirtilmektedir (Aksayan & Emiroğlu 2002). Bu doğrultuda araştırmamızın örneklem büyüklüğü hesaplanmadı. Örneklem büyüklüğünün verilerin doyuma ulaştığı sayı kadar yani “veriye doyma” ilkesine göre belirlendi. Araştırma, yapılan görüşmeler sonucunda veri doygunluğuna ulaşılan 13 aile üyesi ile tamamlandı. Görüşme yapılan katılımcıların gerçek isimleri kullanılmamış bunun yerine her katılımcıya bir numara atandı, verilerin analizi sırasında katılımcıları temsil eden bu numaralar kullanıldı. Verilerin Toplanması: Veriler Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu ile bireysel derinlemesine görüşme tekniği” kullanılarak yüz yüze görüşme ile katılımcıların bilgisi dahilinde yazılı ve sözlü izin alınarak kayda alındı. Yapılan bütün görüşmeler aynı şekilde incelendikten sonra, veriler listelendi ve anlamca bir araya getirilerek temalar oluşturuldu. Araştırmanın raporunda ailelerin görüş ve deneyimlerini en iyi vurgulayan ve tanımlayan ifadelerden doğrudan alıntılar yapıldı. Bulgular ve sonuç: Aileyi temsilen 10 anne, 3 baba görüşmelere dahil olmuştur. Aileler ile yapılan bire bir görüşmeler sonucunda belirlenen ilk tema şizofrenili bireylerin bir işte çalışabilmesine verdikleri anlam olarak belirlendi. Görüşmelerde şizofreni hastalığına sahip yakınlarının çalışmasını sadece gelir elde etmek amaçlı istemediklerini, bireylerin istihdam alanlarında olmalarının toplumsal kabul ile birlikte benlik saygılarını da olumlu etkileyeceğini, kendine güven ve saygı duygusunun gelişmesi için ve toplumla olan bağlarının güçlenmesi için bir işte çalışmalarının çok önemli olduğunu ifadelerinde belirttiler. Tema 2. Ailelerin çocuklarının bir iş sahibi olma konusundaki beklentileri; Aileler çocuklarının bir iş sahibi olduğunu düşünmelerinin bile kendilerini iyi hissettirdiğini, maddi anlamda bir beklenti içinde olmadıklarını, çocuklarının toplumun içinde olma ve sosyal ilişkilerde bulunabileceklerini, kendine olan güvenlerini geri kazanmak olarak anlamlandırdıklarını ifade ettiler. Görüşmelerde ailelerin ifadelerinden; nefes almaya vaktim olur, sevinirdim, mutlu olurdum gibi ifadeler belirlendi. Aileler, çocuklarının bir iş sahibi olduğu zaman bakım yüklerinin daha azalacağını kendilerine ait zaman kalacağını, komşularına dahi gidemediklerini, seyahat etme ve akrabalık ilişkileri gibi insana mutluluk veren aktiviteler için fırsatları olabileceğini ifade ettiler. Beklentilerinin maddi anlamda kazançtan çok bakım yüklerinin azalması için iş sahibi olmalarını istediklerini belirttiler ve bunları ifade ederken görüşmelerde duygulandıkları, gözlerinin dolduğu ve ağladıkları gözlendi. Tema 3. Aileler yapılan görüşmelerde şizofrenili bireylerin iş bulmasındaki en büyük engel olarak; işverenin ve toplumun, şizofreni hastalığı hakkında bilgi eksikliği ve yanlış bilgiler nedeniyle önyargılarla yaklaşmaları ve damgalamalarının en büyük engel olduğunu ifade ettiler. 4.Tema. Ailelerin İşe Yerleştirmeyi Sağlamak için Önerileri; Bu damgalama ve ayrımcılığın ortadan kaldırılması için hastalık hakkında bilgi amaçlı toplantılar yapılarak eğitimler yapılmasını, sağlık ekibi üyesinin gözetimi altında çalışma hayatında destek olunması ve devletin işe alımlarda imkan sağlamasını ifadelerinde belirttiler. Sonuç olarak ailelerin kendilerine zaman ayırabilme ve iyi hissetme, çocuklarının da birey olarak yaşama hakkına sahip olması, toplum içine girebilmesi ve özgüven kazanmanın sağlanabilmesi için işe yerleştirimlerin desteklenmesinin yararlı olacağı belirlendi.

Anahtar Kelimeler: Aile, Şizofreni, İstihdam, Engeller


 


Keywords: