2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Nigar ÇELİK, Aynur SARUHAN
PREKANSERÖZ SERVİKAL LEZYON TANISI ALAN HASTALARIN ROY UYUM MODELİNE GÖRE UYUM DURUMLARININ İNCELENMESİ
 
Serviks kanseri, dünya genelinde kadınlarda kansere bağlı ölümlerde ön sıralarda yer almaktadır. Serviks kanseri yavaş ilerleyen, prekanseröz lezyonlardan gelişen ve buna bağlı olarak kanser öncesinde latent evresi uzun bir hastalıktır. Erken tanı ile küratif olabilmektedir. Ancak erken tanılanmazsa mortalite oranı yüksektir. Tarama programları sayesinde genellikle asemptomatik olan bu lezyonlar tanınabilir ve etkili bir şekilde tedavisi gerçekleştirilebilir. Tedavi seçimi, hastanın yaşı, fertilite isteği, lezyonun histolojisi ve klinisyenin tecrübesini de içeren pek çok faktöre bağlıdır. Bir lezyonun tanısı birkaç yıl sürebilir. Bu süreçte literatürdeki çalışmalara baktığımızda servikal displazi tanısı alan kadınların tanı ve tedavi sürecinde kanser, ölüm korkusu, cinsel yaşam, fertilite durumu ile ilgili endişelere bağlı ruhsal sorunlar yaşadıkları görülmektedir. Toplumun her alanda olduğu gibi bu alanda da eğitimi ve bilinçlendirilmesi hemşirelerin vazgeçilmez rolleri arasındadır. Hemşireler, bu bakım rollerini gerçekleştirirken hemşirelik bilgi ve uygulamalarını sistematize eden, profesyonel iletişimi sağlayan model ve kuramları kullanırlar. Bu modellerden Roy Uyum Modeli (RUM) “kişileri değişen bir çevrede devamlı büyüyen ve gelişen uyumlu (adaptif) bir sistem” olarak tanımlar. Prekanseröz servikal lezyon tanısı ile ilgili olarak yaşanan fiziksel ve psikososyal problemlerin özellikle kadınların sağlığını etkileyen biyolojik, sosyal ve ruhsal değişikliklere neden olduğu düşünüldüğünde, sağlık profesyonelleri tarafından bilinmesi ve gerektiğinde uygun yaklaşımların gösterilmesi önemlidir. Bu doğrultuda, RUM’a göre kadınların ve eşlerinin bu tanıya uyumları, bu sürece özgü yaşadıkları sorunlar ve baş etme yollarını anlayabilmek ve uygun hemşirelik yaklaşımlarını geliştirmek açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Amaç: Prekanseröz servikal lezyon tanısı alan hastalar ve eşlerinin Roy Uyum Modeli ile uyumlu/uyumsuz davranışların incelenmesidir. Kapsam: Araştırmanın evreni nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yöntemde kullanılan, bireysel gerçeklik evreni ile belirlenen bireyler oluşturmuştur. Bireysel gerçeklik, araştırmanın evrenini bireyin kendi tecrübeleri ile yarattığı gerçekliktir. Araştırmanın bireysel gerçeklik evrenini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Doğum ve Kadın Hastalıkları Anabilim Dalı Onkoloji kliniği ve polikliniğinde 1 Haziran 2015 - 1 Ocak 2016 tarihleri arasında, prekanseröz servikal lezyon tanısı olan hastalar ve eşleri oluşturmuştur. Sınırlılıklar: Araştırma, İzmir İli’nde yaşayan hastalar ve eşlerinin oluşturduğu bir örneklemle sınırlı olup, nitel araştırma olarak gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda araştırma verileri tüm prekanseröz servikal lezyon tanısı alan hastaları ve eşlerinin uyum durumlarını temsil etmeyebilir. Ayrıca araştırma kapsamına alınan tüm kadınların eşleri ile görüşme yapılmak istenmiş, ancak kadınların eşlerinin bir kısmının çalıştıkları için görüşmeye gelmemeleri, bir kısmının da görüşmeyi kabul etmemesi nedeniyle sadece beş eş ile veriler toplanmıştır. Bunların yanısıra hastalarla bir defa görüşülmesi, araştırmanın önemli sınırlılıklarındandır. Yöntem: Araştırma, niteliksel araştırma olarak yürütülmüştür. Araştırmanın kavramsal çerçevesini Roy Uyum Modeli oluşturmuştur. Veriler “Birey Tanılama Formu” ve “Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu” kullanılarak “derinlemesine görüşme” yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmanın örneklemini, prekanseröz servikal lezyonlu hastalar (n:23) ve eşleri (n:5) oluşturmuştur. Veriler “içerik analizi” ile değerlendirilmiştir. Araştırma için Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Etik Kurulu’ndan Sayı: 2015-64 Tarih: 02.06.2015 bilimsel etik kurul izni alınmıştır. Ayrıca araştırmanın yürütülmesi için Ege Üniversitesi Hastanesi’nden Sayı: 69631334 -1003-14834 Tarih:29.06.2015 kurum izni alınmıştır. Bulgular: Araştırma kapsamına alınan hastalar ve eşleri, roy uyum modelinin dört alanında da, uyumlu/uyumsuz davranışlar deneyimlemiştir. Prekanseröz servikal lezyonlu hastalar ve eşlerin Roy Uyum Modeli’ne göre Uyum grubunda; fizyolojik uyum alanı ile ilgili temalar “Kendini İyi Hissetme”, “Önlem Alma”, benlik kavramı alanı ile ilgili temalar; “Umut”, “Kaderci Yaklaşım”, rol fonksiyonu uyum alanı ile ilgili temalar; “Primer Rolleri Sürdürme”, karşılıklı bağlılık uyum alanı ile ilgili temalar “Sosyal Destek Alma”, Uyumsuzluk grubunda; fizyolojik uyum alanı ile ilgili “Zorlanma”, benlik kavramı alanı ile ilgili temalar; “Kanser Algısı”, “Korku”, “Kendini Yargılama”, “Cinsellik Algısı”, rol fonksiyonu uyum alanı ile ilgili temalar; “Primer Rolleri sürdürememe”, “Annelik Rolünde Bozulma”, karşılıklı bağlılık uyum alanı ile ilgili temalar ise; “Eş İlişkilerinde Problem Yaşama”, “Sosyal Destek Yetersizliği”, “Sosyal İzolasyon”, “Bilgi Gereksinimi”, “Kadınlara Öneriler” olarak belirlenmiştir. Sonuç: Araştırmada Roy uyum modeline göre hastaların deneyimleri açıklanarak tanı sonrası uyum süreci ile ilgili önemli veriler elde edilmesini sağlamıştır. Prekanseröz servikal lezyon tanı ve tedavi sürecinde hastaların yanı sıra tüm aile bireylerinin özellikle eşlerin etkilendikleri ifade edilmiştir. Hastaların büyük çoğunluğunun öncelikle bilgi eksikliğine bağlı olarak prekanseröz servikal lezyonları kanser olarak algıladıkları, bu süreçte yaşadıkları uyumsuz davranışların hayatlarını çok fazla etkilediği, bir uyum alanında yaşadıkları uyumlu ve uyumsuz davranışın diğer alanları etkilediği tespit edilmiştir. Bu doğrultuda hastalara ve eşlerine tanı aşamasından itibaren sağlık profesyonellerinin bilgi ve destek sağlaması, bakım ve danışmanlık hizmetlerinin verilmesi hastalar ve eşlerinin birçok olumsuz deneyimlemelerini, uyumsuz davranışlarını önleyebilir ve bu sürecin daha olumlu bir şekilde yönetilmesini kolaylaştırabilir.

Anahtar Kelimeler: Prekanseröz Servikal Lezyon, Hemşirelik, Roy Uyum Modeli, Nitel Araştırma


 


Keywords: