2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi

2. Uluslararası Kadın Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Kongresi Yıl:2017  Sayı: 2  Alan: Kongre

Gül ÖĞREN, Şule AKTAÇ, Hayrunisa İÇEN, Simay FERELİ, Dicle KARĞIN
FENİLKETONÜRİLİ ÇOCUKLARIN YEME TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ: PİLOT ÇALIŞMA
 
Fenilalaninhidroksilaz enziminin yetersizliğine bağlı olarak gelişen fenilketonüri hastalığı (PKU), en sık görülen aminoasit metabolizması bozukluklarından biridir. Bu hastalıkta tıbbi beslenme tedavisi, toksititeye sebep olan öğenin diyetten çıkarılması veya miktarının azaltılması ile merkezi sinir sistemi korunmakta, biyokimyasal parametreler düzelmekte ve diyetle yeterli enerji, protein, vitamin ve mineral verilerek normal büyüme ve gelişme sağlanmaktadır. PKU’lu çocukların aileleri yaşam boyu çocuğun diyetinin devamlılığına katkıda bulunarak tedavinin bir parçası olmaktadır. Amaç: PKU’lu çocukların beslenme tutum ve davranışlarını saptamak, tıbbi beslenme tedavilerinde karşılaştıkları güçlükleri belirlemektir. Yöntem: Çalışmanın evrenini İstanbul İli PKU Aile Derneği’ne üye, 2-11 yaş arası, oral alımı olan çocuklar ve ebeveynleri oluşturmuştur. Kesitsel tipteki bu çalışmaya gönüllü 30 ebeveyn ve çocukları katılmıştır. Çalışma izni Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Etik Kurulu tarafından verilmiştir (Tarih/ Etik kurul sayı: 28.03.2016-16). Ailenin sosyodemografik özelliklerini, çocuğun antropometrik ölçümlerini, beslenme programını, beslenme tutum ve davranışlarını, diyete uyumunu ölçmeye yönelik anket formu yüz yüze görüşme metodu kullanılarak uygulanmıştır. Çocuğun son kontrolündeki kan fenilalanin değerleri ailelerden alınmıştır. Geriye dönük 1 günlük besin tüketim kayıtları alınmış, beslenme bilgi sistemi programı ile enerji, makro ve mikro besin ögeleri hesaplanmıştır. Bu besin ögelerinin günlük gereksinimleri karşılama oranları Türkiye’ye Özgü Besin ve Beslenme Rehberi (TÖBR) kullanılarak belirlenmiştir. Çocukların antropometrik ölçümlerin değerlendirilmesi WHO AnthroPlus Programı ile “WHO 5-19 yaş grubu çocuklar için referans değerleri-2007” kullanılarak yapılmış, yaşına uygun ağırlık z-skoru (WAZ), yaşına uygun boy z-skoru (HAZ) ve yaşına uygun BKİ z-skoru (BAZ) değerleri hesaplanmıştır. Çalışmanın veri analizinde SPSS versiyon 11.5 istatistik programı ile yapılmıştır. Değişkenlerin normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogrov-Simirnov Testi kullanılarak belirlenmiş, parametreler normal dağılıma uygunluk göstermediğinden Ki kare testi, Mann-Whitney U Testi ve Kruskal Wallis analiz metodu uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan PKU’lu çocukların %60,0’ının erkek; %40,0’ının kız olduğu belirlenmiştir. Ebeveynlerin ortalama yaşının 34.6±5.6 yıl, çocukların ise 7.0±2.3 yıl olduğu tespit edilmiştir. Ebeveynlerin öğrenim durumu değerlendirildiğinde çoğunun (%50,0) ilkokul eğitimi aldığı, bunu %36,7 ile lise eğitiminin takip ettiği saptanmıştır. Ayrıca çalışmaya katılan annelerin %86,7’sinin ev hanımı olduğu görülmüştür. PKU hastası çocukların %40,0’ının ailenin birinci çocuğu olduğu belirlenmiştir. Çocukların ortalama z-skoru değerleri incelendiğinde WAZ değerinin 0.1±0.9, HAZ değerinin -0.3±1.7 BAZ değerinin 0.4±1.8 ve çocukların ortalama z-skor değerlerinin, HAZ değerinin dışında sıfırın altında olduğu tespit edilmiştir. Uygulanan diyet programlarının büyük çoğunluğu (%96,7) diyetisyen tarafından oluşturulmuş olup, diyet takibi %70,0 oranında 6 ayda 1 yapıldığı belirlenmiştir. Günlük enerji alımı 1425,0 kkal; protein alımı 55,5 g iken, B6, B12, C vitamini ve folik asit alımları ise sırasıyla 2,4 g, 1,7g, 222,4 mg ve 151,4 mg olduğu saptanmıştır. Ayrıca günlük kalsiyum alımı 1,6 g ve demir alımı 23,6 mg olduğu bulunmuştur. Tablo 1’de diyetin çocukların enerji ve bazı makro ve mikro besin ögesi gereksinimlerini karşılama yüzdeleri verilmiştir. Enerji ve folik asit alımları önerilenin altında, protein, B6, B12 ve C vitamini ile demir ve kalsiyum ise önerilen düzeyin üzerinde olduğu saptanmıştır. Tablo 1. Enerji, makro ve mikro besin ögeleri alımlarının önerileri karşılama durumları Medyan Ort±SS (%) Alt değer Üst değer Enerji (kkal) 1425,0 77.7±34.1 29.5 167.7 Protein (g) 55,5 187.5±125.3 23.0 519.2 B6 vitamini (g) 2,4 375.9±252.0 63.3 978.3 B12 vitamini (g) 1,7 136.0±51.9 0.0 215.0 Folik asit (mg) 151,4 70.0±32.6 31.0 169.2 C vitamini (mg) 222,4 354.2±192.1 71.1 825.8 Demir (mg) 23,6 240.6±168.1 28.8 609.0 Kalsiyum (g) 1,6 184.3±156.3 12.1 558.7 Çocukların büyük çoğunluğunun (%86.7) diyetine uyumlu olduğu tespit edilirken, çocuğun diyete uyumunun enerji ve makro-mikro besin öğesi alımlarını etkilemediği saptanmıştır (p>0.05). Besini reddetme yolu olarak çocukların %60’ının bir besini tüketmek istemediğini söylediği, %23.3’ünün ağızda bekletme yolunu seçtiği gözlenmiştir. Anneler büyük çoğunlukla (%80.0) besleme yönünde çaba göstermekte olup, bir süre bekledikten sonra tekrar beslemeye çalışma (%26.7) ile oyun haline dönüştürerek çocuğun besin alımını sağlama (%23.3) en çok uyguladıkları yöntemler olduğu belirlenmiştir. Çocukların diyetinde olmayan bir besinle karşılaştıklarında %46,7 oranında bu besini yemek istedikleri tespit edilmiştir. Annelerin yaşının çocuğun diyete uyumunu arttırdığı (p=.003) gözlenirken; ailedeki çocuk sayısı, çocuğun yaşı ve z-skor değerlerinin diyete uyumu etkilemediği saptanmıştır (p>.05). Çocuk besin alımını reddettiğinde çabalamaya devam eden annelerin çocuklarının HAZ (p=.02) ve BAZ (p=.01) değerlerinin çabalamaya devam etmeyenlere göre normale daha yakın olduğu bulunmuştur. Tartışma ve Sonuç: Bu çalışmada ebeveynlerin çocuğu beslemeye yönelik olumlu tutumunun çocuğun diyete uyumunu ve antropometrik ölçümlerini geliştirdiği gözlenmiştir. Çalışmanın sonucunda PKU’lu çocukların diyete uyumunu zorlaştıran etmenlerin araştırılarak, daha büyük örneklemle çalışmanın yararlı olabileceği kanısına varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Fenilketonüri, PKU, Yeme Tutumu, Anne Tutumu, Tıbbi Beslenme Tedavisi


 


Keywords: